Waarom professionals óók naar naasten moeten luisteren bij intieme terreur
Als moeder zag ik signalen die anderen niet zagen
Toen mijn dochter in een relatie terechtkwam die later werd gekenmerkt als intieme terreur, zag ik langzaam iets veranderen. Niet van de ene op de andere dag, maar stap voor stap. Haar zelfvertrouwen verdween. Ze trok zich steeds verder terug. Twijfel nam de plaats in van overtuiging. Beslissingen werden steeds minder vanzelfsprekend en steeds vaker bepaald door de reactie van haar partner.
Als ouder zie je dat. Niet omdat je alle antwoorden hebt, maar omdat je je kind al een leven lang kent. Je weet hoe iemand lacht, reageert, keuzes maakt en in het leven staat. Juist daarom vallen veranderingen op.
Toch merkte ik tijdens het traject dat gesprekken zich vaak vooral richtten op mijn dochter. Dat begrijp ik. Zij was immers degene die in de relatie zat. Maar tegelijkertijd zag ik dat daarmee een belangrijk deel van het verhaal buiten beeld bleef.
“Tijdens een gesprek kreeg ik te horen: ‘Uw verhaal is belangrijk, maar we richten ons nu op uw dochter.’ Ik begreep dat mijn dochter centraal stond. Maar op dat moment voelde ik ook dat een belangrijk deel van de informatie buiten beeld bleef. Juist als ouder had ik jarenlang veranderingen gezien die in één gesprek niet zichtbaar konden worden.”
Intieme terreur is meer dan wat een slachtoffer vertelt – luisteren bij intieme terreur is cruciaal
Bij intieme terreur draait het niet om een ruzie of een relatie die niet goed loopt. Het gaat om een patroon van dwingende controle waarbij de ene partner steeds meer invloed krijgt op het leven van de ander. Angst, afhankelijkheid, manipulatie en voortdurende controle zorgen ervoor dat een slachtoffer vaak niet meer vrij kan denken of handelen.
Juist daardoor is het niet altijd eenvoudig om een volledig beeld van de situatie te krijgen.
Slachtoffers kunnen gebeurtenissen bagatelliseren, zichzelf de schuld geven of bepaalde situaties helemaal niet meer benoemen. Niet omdat zij de waarheid willen verbergen, maar omdat zij jarenlang hebben geleerd zich aan te passen aan een patroon waarin veiligheid afhankelijk is geworden van het voorkomen van conflicten.
Dat vraagt van professionals dat zij verder kijken dan één gesprek of één perspectief.
“Meerdere keren hoorde ik dat er vooral werd gekeken naar wat mijn dochter vertelde. Toen zij later aangaf dat zij eerder niet alles had verteld, leek dat vooral gevolgen voor haar geloofwaardigheid te hebben. Mijn vraag was juist: is dat bij intieme terreur niet precies een signaal waar professionals rekening mee moeten houden?”
Ouders en naasten zien een ander deel van het verhaal
Ouders, familieleden en goede vrienden beschikken vaak over informatie die een professional nooit in één gesprek kan verzamelen.
Zij zien veranderingen over maanden of zelfs jaren. Zij weten hoe iemand vóór de relatie was. Zij herkennen patronen. En ja, soms herkennen ze intieme terreur.
Zij merken wanneer contacten worden verbroken, wanneer iemand steeds onzekerder wordt of wanneer de invloed van een partner steeds groter wordt.
Dat maakt hun verhaal niet belangrijker dan dat van het slachtoffer. Maar ook niet minder belangrijk. Dus is luisteren bij intieme terreur ontzettend belangrijk.
Juist de combinatie van verschillende perspectieven geeft een vollediger beeld van wat er werkelijk speelt.
Zorgvuldig werken betekent ook zorgvuldig informatie verzamelen
Professionals staan regelmatig voor moeilijke keuzes. Privacy, veiligheid en zorgvuldigheid zijn essentieel.
Maar zorgvuldig werken betekent ook dat je actief onderzoekt welke informatie nodig is om een situatie goed te begrijpen.
Bij vermoedens van intieme terreur zou het daarom vanzelfsprekend moeten zijn om ook ouders, familieleden en andere direct betrokken naasten te betrekken. Niet om namens het slachtoffer te spreken, maar om signalen en patronen beter te kunnen herkennen. Omdat luisteren bij intieme terreur van levensbelang kan zijn.
Intieme terreur speelt zich namelijk zelden af in een vacuüm. De gevolgen zijn vaak zichtbaar voor de mensen die het slachtoffer het beste kennen.
Anders kijken begint met luisteren bij intieme terreur
De afgelopen jaren heb ik geleerd dat intieme terreur veel ingewikkelder is dan de meeste mensen denken. Het is geen optelsom van losse incidenten. Het is een systeem van controle dat langzaam ontstaat en waarin ook de omgeving wordt meegezogen.
Juist daarom geloof ik dat we anders moeten leren kijken. Niet door minder naar slachtoffers te luisteren.
Maar door óók serieus te luisteren naar de mensen die al jarenlang naast hen staan.
Want wie alleen één perspectief ziet, loopt het risico belangrijke signalen te missen.
“Ik vroeg waarom ik als ouder niet betrokken werd bij het veiligheidsplan. Het antwoord was dat het om mijn dochter ging. Voor mij voelde dat vreemd. Juist wanneer een slachtoffer moet vluchten, spelen ouders en familie vaak een belangrijke rol in de praktische veiligheid.”
Lezingen en praktijkverhalen
Vanuit mijn ervaringen als moeder en vanuit mijn jarenlange betrokkenheid bij maatschappelijke vraagstukken verzorg ik lezingen voor gemeenten, professionals en maatschappelijke organisaties over intieme terreur, dwingende controle en de rol van naasten.
Niet om met een beschuldigende vinger te wijzen, maar om professionals te helpen patronen eerder te herkennen, verschillende perspectieven te verbinden en zo beter aan te sluiten bij de complexe werkelijkheid van intieme terreur.
